شماره تلفن وکیل
تحصیل دلیل
به این پست امتیاز دهید

تحصیل دلیل (مطلبی در نقد ماده 199 قانون آیین دادرسی مدنی)

تا قبل از اصلاح پاره ای از قوانین دادگستری مصوب 25 خرداد 1356، دادگاههای دادگستری فقط می توانستند به دلایلی که از طرف اصحاب دعاوی حقوقی ارائه می شد، با رعایت مواعد مقرر رسیدگی و رأی صادر کنند، اما به موجب ماده 8 این قانون، به دادگاهها اجازه داده شد تا علاوه بر رسیدگی به دلایل طرفین، هر گونه تحقیق یا اقدامی را که برای کشف واقع لازم است به عمل آورند.

مفهوم این ماده به معنای اجازه ی تحصیل دلیل و کشف حقیقت توسط دادگاههای حقوقی در قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 1379 به شرح ماده 199 به تصویب رسید: «در کلیه امور حقوقی، دادگاه علاوه بر رسیدگی به دلایل مورد استناد طرفین دعوی هر گونه تحقیق یا اقدامی که برای کشف حقیقت لازم باشد انجام خواهد داد.»

طرح این سؤال را باید جایز شمرد که آیا مفهوم هر دو ماده به یک معنا است یا معنایی مغایر با یکدیگر دارند و در صورت مغایرت، آیا ماده 199 قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 1379 ناسخ ماده 8 قانون اصلاح پاره ای از قوانین دادگستری است؟ آیا دادگاهها که موظف به کشف واقعیت بوده اند، اکنون مکلف به کشف حقیقت می باشند؟ آیا در رسیدگی به دعاوی، باید بین واقعیت و حقیقت تفاوتی قائل شد یا این دو لفظ مترادف یکدیگرند و اگر دادگاه واقعیت را احراز کرد و آنچه واقع شده، مغایر حق و حقیقت باشد، در این صورت، دادگاه چه تکلیفی در برابر این تعارض خواهد داشت؟ آیا از عبارت ماده 199 قانون آیین دادرسی مدنی می توان استنباط کرد که در جهت کشف حقیقت دادگاه حق دارد شرایط نامتناسب قراردادها را تعدیل کند؟در جواب باید متذکر شد که موضوع ماده 199 کشف حقیقت است نه تغییر شرایط قرارداد.

سوال: با توجه به تفاوت متن مواد مزبور، آیا دادگاه پس از تصویب قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 1379 می تواند از رسیدگی به برخی از دلایل اصحاب دعوی به عنوان عدم تأثیر دلایل مزبور در اثبات دعوی خودداری کند یا اصولا مغایرتی بین مواد فوق وجود ندارد؟

تا کنون، رویه خاصی از طرف دادگاهها مشاهده نشده و جاذبه ی حقیقت و واقعیت به گونه ای است که به ظاهر، وجود مقررات فوق، نوعی تحول قضایی در مسیر پیشرفت تلقی می شود و دادگاهها بر اساس اختیارات حاصله از این تحول و اطلاق الفاظ «هر گونه تحقیق و اقدام» در بسیاری موارد، خود را مقید به رعایت قوانین مربوط به ادله اثبات دعوی ندانند و یا سستی ایمان برخی اشخاص سبب می شود که دلایل پیش بینی شده از سوی اصحاب دعوی با شهادت عده ای محدود به عنوان کشف واقع یا حقیقت، اثر اثباتی خود را از دست بدهد.

اگرچه در امور کیفری نیز تحصیل دلیل برای احراز وقوع جرم، طرفداران بسیاری دارد، اما تفویض اختیار مطلق به مأموران تحقیق و مراجع قضایی کیفری قابل تأمل است؛ تفاوت عمده بین دعاوی حقوقی و کیفری و هدف از این دعاوی و عدم تأثیر احکام حقوقی نسبت به اشخاص ثالث ایجاب می کند که در حدود و وسعت این اختیار تجدیدنظر شود، زیرا یکی از عوامل ایجاد امنیت قضایی، قابلیت پیش بینی نتایج دعاوی بر اساس مبانی مشخص، ثابت و منظم می باشد. لذا به هر درجه که بر وسعت اختیارات مراجع قضایی افزوده شود، به همان میزان از آرامش اصحاب دعوی در صدور حکم عادلانه کاسته خواهد شد.

آیا در مواردی که ابهامی در دعوی و ارکان آن وجود ندارد، میتوان حقیقت را مخفی تلقی نموده و دادگاه به عنوان کشف آن، اقدام دیگری انجام دهد؟ و در نهایت اینکه با وجود وسعت اختیارات دادگاه در این زمینه، چه اقداماتی ممنوع و چه اقداماتی جایز است؟ به هر حال، باید اذعان نمود که تفویض اختیار تحقیق به دادگاه به صورت کاملا مطلق، منجر به تالی فاسد خواهد شد و همچون شمشیر دو لبه خواهد بود.

آنان که اصرار دارند وکلای دادگستری قبل از قبول دعوی، حقانیت موکل خود را احراز و از قبول دعاوی باطل خودداری کنند، باید بگویند که با وسعت اختیار دادگاهها و اطلاق «هر گونه تحقیق» مخصوصا «هر گونه اقدام لازم» مذکور در ماده 199 قانون آیین دادرسی مدنی، وکیل دادگستری چگونه می تواند نتیجه ی حاصل از هر گونه اقدام را پیش بینی و حقانیت یا عدم حقانیت موکل را احراز نماید؟

مطلب فوق، با قدری تغییرتوسط مصطفی محمدی، از کتاب «مبانی حقوقی دادخواست» «دکتر غلامرضا طیرانیان» تقریر یافته است.

مصطفی محمدی: وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی (عضو کانون وکلای دادگستری مرکز)


قابل توجه کاربران گرامی وب سایت وکیل سرا :

به منظور ارتقاء کیفیت مشاوره و اختصاص دادن فرصت کافی برای هر یک از موکلین گرامی ، خواهشمند است قسمت شرایط مشاوره در سایت را ملاحظه نموده در صورت لزوم با شماره های مندرج در صفحه اصلی تماس حاصل فرمایید . از پرسش هرگونه سوالات در قسمت نظرات یا دیدگاه ها خودداری نمایید لذا پاسخگو نمی باشیم و دیدگاه ها به منظور ارسال نظرات درباره محتواهای وب سایت می باشد . با تشکر مصطفی محمدی

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

میخواهید به بحث بپیوندید؟
احساس رایگان برای کمک!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هجده − هجده =